Bijna iedere trainer heeft een gevoel bij wie er trouw op de training staat. Dat gevoel klopt vaker niet dan wel. Het wordt gekleurd door de laatste twee weken, door wie er opvalt en door wie er toevallig bij je in de buurt staat tijdens de partij.

Opkomst registreren kost ongeveer een halve minuut per training. Wat je daarna met die cijfers doet, is een aparte vraag, en een gevoeliger vraag dan de meeste trainers vermoeden.

Eerst de belangrijkste nuance

Je leest online geregeld dat trainingsopkomst hoort mee te wegen in de opstelling. Dat is geen KNVB-regel. De KNVB schrijft nergens voor dat een gemiste training minuten kost.

Wat de KNVB wel doet, is clubs aanraden hun verenigingsregels op teamniveau te vertalen naar afspraken:

Op teamniveau kun je de verenigingsregels wel als basis gebruiken om afspraken te maken tussen voetbalcoach, teammanager, spelers, en ouders.

KNVB Assist, Regels en afspraken

Opkomst laten meewegen mag dus prima. Het is alleen clubbeleid of teambeleid, geen bondsregel, en dat verschil bepaalt hoe je het gesprek voert. Je kunt je niet achter de KNVB verschuilen. Je zult het zelf moeten uitleggen, en dus zul je het vooraf moeten afspreken.

Waarom registreren tijdens de training beter werkt

Achteraf invullen gaat twee keer goed. Daarna mis je een training, ga je gokken en is de reeks waardeloos. Zet het vast op het moment zelf, bij de warming-up of direct erna.

Een tweede punt dat meer uitmaakt dan het lijkt: registreer meer dan aanwezig en afwezig. Die twee waarden gooien situaties op één hoop die niets met elkaar te maken hebben. Een speler die zich netjes afmeldt voor een tandartsafspraak is iets anders dan een speler die zonder bericht wegblijft, en een geblesseerde speler is weer iets anders.

Met vijf statussen (aanwezig, afwezig, afgemeld, geblesseerd, te laat) houd je een reeks over waar je later iets aan hebt. Met twee houd je een reeks over die je alsnog moet interpreteren uit je hoofd, en dan ben je terug bij af.

Wat je met de cijfers wel doet

  • Een patroon zien voordat het een probleem is. Drie gemiste trainingen in vijf weken valt in het moment niet op, in een rij wel. Dat is het moment voor een gesprek, niet voor een sanctie.
  • Je selectie onderbouwen. Niet als straf, maar als uitleg. "Je hebt de laatste zes trainingen er vier gemist" is een feit waar je samen iets mee kunt.
  • Je eigen trainingen beoordelen. Zakt de opkomst van het hele team in november weg, dan is dat zelden aan de spelers alleen.
  • Overdragen. Neemt iemand je team over, of val je zelf een keer uit, dan staat het er gewoon.

En wat je er niet mee doet

Een opkomstpercentage is geen rapportcijfer. Drie dingen om uit de buurt te blijven:

  • Het percentage automatisch omrekenen naar speelminuten. Zodra een kind afhankelijk wordt van de agenda van zijn ouders, straf je de verkeerde persoon.
  • De cijfers klassikaal delen of ophangen. Het gaat om een gesprek met één speler, niet om een ranglijst.
  • Het gebruiken om een besluit te verdedigen dat je op andere gronden al had genomen. Daar prikt een speler van veertien zo doorheen.

Hoe je opkomst en speeltijd wél netjes aan elkaar knoopt, staat in de gids over speeltijd eerlijk verdelen.

Spreek het af voordat het seizoen begint

Als opkomst bij jullie meeweegt, zeg dan aan het begin van het seizoen precies hoe. Niet "we kijken naar inzet", maar bijvoorbeeld: wie een training mist zonder afmelding start de eerstvolgende wedstrijd op de bank, en afmelden kan tot de dag ervoor.

De KNVB adviseert spelers zelf te laten meedenken over die afspraken. Dat is geen softe toevoeging: een regel die ze zelf mede hebben bedacht, handhaven ze onderling.

Uit de praktijk

Het verschil merkte ik pas toen ik het echt ging bijhouden. Daarvoor wist ik het van een week of twee terug en verder ging het op gevoel. Nu zie ik precies hoe vaak iemand is komen trainen, en dat weegt mee in wie er basis staat. Het is geen percentage dat de opstelling maakt, maar het scheelt dat ik het weet in plaats van vermoed.

Praktisch: hoe je het bijhoudt

Een blocnote werkt, tot hij in de was ligt. Een spreadsheet werkt, tot je hem op het veld moet invullen met natte handen.

In Selectie tik je de opkomst af tijdens de training en staat de reeks per speler vanzelf klaar als je je wedstrijdselectie samenstelt. Dat maakt de keuze niet voor je. Het zorgt er alleen voor dat je hem maakt met de cijfers erbij in plaats van uit je hoofd.